ندا سیجانی - چند دوره‌ای است مسئولان برگزارکننده جشنواره موسیقی فجر، به تجلیل از پیشکسوتان و استادان این حوزه می‌پردازند تا به بزرگان این حوزه ادای احترام داشته باشند. بر این اساس قراراست درمراسم اختتامیه
سی و هفتمین جشنواره موسیقی فجر، بزرگداشتی برای مرتضی اعیان (نوازنده و مدرس تنبک)، آذرنوش صدرسالک (نوازنده و مدرس هارپ) و فرج علیپور (نوازنده کمانچه و از چهره‌های سرشناس موسیقی لرستان) برگزار شود.

نسل امروز نگاهشان به موسیقی تغییر کرده

مــرتــضی اعیـــــان ازهنرمندان قدیمی ساز تنبک است که شاید نامش کمتر به گوش رسیده باشد اما هنر نوازندگی‌اش مــانــــــدگاراســـت و استادی صاحب سبک در این عرصه بوده است. این هنرمند سال 1325 در تهران  در خانواده‌ای اهل هنر و موسیقی متولد شد و تشویق‌های برادرش موجب شد به نوازندگی تنبک روی بیاورد: «حدودا 11 سال داشتم، برادر بزرگم نوازنده ویولن بود و به من پیشنهاد کرد ساز تنبک را یاد بگیرم و در کنار یکدیگر ساز بنوازیم. من هم از این پیشنهاد بسیار خوشحال شدم و قبول کردم و برای من معلم گرفتند. اولین استادم شادروان حسین خرسندی بود یک سال نزد ایشان درس گرفتم و استاد دیگر امیرناصر افتتاح و یکسال هم نزد ایشان تنبک نوازی آموختم و البته به همراه آقای افتتاح به یک برنامه رادیویی مخصوص کودکان رفتیم و چند جلسه‌ای برای تمرین دراین برنامه شرکت کردم و با آن گروه تنبک نوازی می‌کردم. چون مسیر رفت و آمد برایم مشکل بود از ادامه حضور در این برنامه کناره‌گیری و عذرخواهی کردم. روزها به تمرینات خانگی مشغول بودم و چند سالی گذشت و انگیزه‌ای برای نواختن ساز نداشتم و احساس می‌کردم با این تمرینات به یک روند تکراری رسیده‌ام و تصمیم گرفتم سازم را کنار بگذارم تا آنکه بعد چندسال با واسطه آشنایی برادرم با آقای رضوی سروستانی آشنا شدم وآقای رضوی از من خواست به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بروم و با دیگراعضا و هنرمندان این مرکز همکاری کنم. اما در پاسخ به ایشان گفتم سال‌های بسیاری است که ساز نمی‌نوازم و چندان علاقه‌ای به کارکردن ندارم تا آنکه با اصرار آقای رضوی چند روز بعد به آدرسی که داده بود رفتم و با همراهی او، نزد آقای دکتر داریوش صفوت رفتیم. ایشان من را معرفی کردند و صحبت کوتاهی درخصوص آموزش‌هایی که دراین زمینه داشتم انجام شد و بعد از آن این ارتباط و آشنایی ادامه پیدا کرد.»
مرتضی اعیان درمدت حضورش در مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران با افرادی چون حسین علیزاده، جلال ذوالفنون، داوود گنجه‌ای، داریوش طلائی، محمد مقدسی، خانم مانی‌زاده و رضوی سروستانی همکاری کرد و آلبوم‌های بسیاری دراین زمینه تولید و منتشر شد؛ مانند کارهایی که با خانم پریسا و آقای رضوی سروستانی ضبط گردید یا آلبوم «حصار» یا «سواران دشت امید» اثرحسین علیزاده که با گروه چاووش و در رادیو ضبط شد و همچنین اثرمعروف «مال کنون» به آهنگسازی عطاءالله جنگوک و با صدای مسعود بختیاری که بسیار زیبا است: «زمانی که در مرکز حفظ و اشاعه بودم به غیر از من آقایان ناصر فرهنگ فر، بهمن رجبی و محمود فرهمند هم دراین مرکز فعالیت داشتند و بعد از مدتی آقای محبی هم به این مرکز آمد. نحوه اجرای نوازنده‌ها و اخلاق و رفتارشان با گروه را مسئولان گروه در نظر می‌گرفتند و فردی را انتخاب می‌کردند که به لحاظ اجرایی و اخلاقی با گروه هماهنگی داشته باشد و البته در دیگر سازها هم این نگاه وجود داشت.»
او همچنین با موسیقی‌دانان مختلف مانند محمدرضا شجریان، رضوی سروستانی، جلال ذوالفنون، محمدعلی کیانی‌نژاد، داریوش طلایی، داریوش پیرنیاکان، حسین عمومی، حمید متبسم، مجید درخشانی، رضا شفیعیان، جمشید عندلیبی و…، کنسرت‌های متعددی در کشورهای مختلف اجرا کرده‌ و در آن روزگار با اعضای گروه موسیقی چاووش هم همکاری داشته است: «آقای علیزاده و لطفی اکثراً مرکز بودند و بعد از مشکل کوتاهی که بین دوستان در مرکز و آقای دکتر صفوت پیش آمد تعدادی از این دوستان از مرکز بیرون رفتند و گروه چاووش را تشکیل دادند مانند آقایان لطفی، مشکاتیان، شکارچی، فرهنگ فر، حسین علیزاده و به اتفاق برادران کامکار و در آنجا فعالیت داشتم و البته بعد از مدتی دوباره این دوستان به مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بازگشتند.»
او درباره جشنواره موسیقی فجر می‌گوید: «درهیچ سال و دوره‌ای در این جشنواره نبودم. در واقع دعوتی صورت نگرفته است، هر چند شاید دیدگاه‌ها تغییرکرده باشد و نسل امروز نگاهشان به موسیقی تغییر پیدا کرده و کمتر توجهی به آثار و خود پیشکسوتان می‌شود و امسال هم به همت برخی دوستان این دعوت و بزرگداشت شکل گرفت. نمی‌دانم برنامه‌ریزی به چه صورت است اما بهتر است نام و یادی از هنرمندان قدیمی داشته باشند.»

زندگی هنری من به سه فصل تقسیم می‌شود

آذرنــــــــــــــــــــوش صدرسالک تنها نوازنده سازهارپ درایـــران اســـــت، ‌سازی که به گفته ایـــــن هنـــــرمنـــــد متفاوت با چنگ بوده اما شاید بتوان گفت تکامل یافته این سازاصیل ایرانی است. این هنرمند سال 1334 در تهران و درخانواده‌ای اهل فرهنگ وهنرمتولد شد. پدرش زنده یاد حسن صدرسالک از شاعران و تصنیف سرایان ایران است و مادرش هم علاقه‌مند به حوزه فرهنگ و هنر بود وهمین امرموجب شد فرزندان این خانواده درهر دو رشته آموزش و تعلیم ببینند: «درکنار تحصیل در دروس ابتدایی، از8 سالگی در کلاس‌های هنری هم شرکت کردم و در 10سالگی به آموزش ساز پیانو روی آوردم و در 12 سالگی آموختن سازهارپ را آغاز کردم و پس از گذراندن دوره ششم، در دوره دبیرستان وارد کنسرواتوار هنرستان موسیقی شدم و درآنجا زیرنظر استادان آموزش دیدم، چرا که پدرم عقیده داشت علم و هنر باید در کنار هم قرار گیرند و هم ساز نواختیم و هم درس خواندیم. استادانی که من را در آموزش این ساز یاری کردند خارجی بودند، درواقع ارکسترسمفونیک هر دو سال نوازنده خارجی دعوت می‌کرد که اغلب ازکشورهای شرقی بود. اولین استاد هارپ من امریکایی بود و دومین استادم آلمانی و سومین استادم پروفسور «آرناودوا» از بلغارستان بود که شناخت بسیارخوبی از این ساز داشت. نکته مهم این است درحال حاضرکم و بیش ساز هارپ در آموزشگاه‌های موسیقی تدریس می‌شود. اما معلمان آن تخصص کافی در این زمینه ندارند و این روش درستی نیست و نباید به ‌خاطر مادیات مسیر اشتباهی را در هنر انتخاب کنند و هر فرد بی‌تجربه‌ای خود را معلم و استاد معرفی کند.»
او 35 سال در ارکستر سمفونیک تهران فعالیت داشته و ساز هارپ می‌نواخته، دورانی که فرهاد مشکات رهبری این ارکستر را برعهده داشت. آذرنوش معتقد است سازهارپ لازمه ارکسترسمفونیک است اما کمترآهنگسازی به آن توجه می‌کند و تاکید دارد انتخاب این ساز برای ارکستر بنا به انتخاب و سلیقه آهنگساز و البته شناخت خوبی که به لحاظ سازشناسی دارند است: «سال‌ها دراین ارکستر ساز نواختم تا بازنشسته شدم. درواقع زندگی هنری من به سه فصل تقسیم می‌شود؛ فصل اول یادگیری و آموزش، فصل دوم نوازندگی و فصل سوم از بعد ازبازنشستگی شروع شد که به تدریس این ساز مشغول شدم تا بعد ازمن جایگزینی برای نوازندگی آن وجود داشته باشد.»
این موسیقیدان علاوه بر نوازندگی مدتی ریاست هنرستان ملی موسیقی دختران را برعهده داشت و در آن روزگار هدفش تربیت نوازنده‌هایی خوب در عرصه موسیقی کشورش بود: «معتقدم پایه‌ریزی هنر باید به‌صورت اساسی و با بهترین شکل انجام بگیرد و بهترین استادان دراین زمینه حضور داشته باشند در غیر این صورت «تا ثریا می‌رود دیوارکج» و ترمیم و اصلاح آن، مشکل و زمان برخواهد بود.»
صدرسالک همسر مجید انتظامی است و آشنایی او با این آهنگساز به دوران آموزش و تحصیلش در هنرستان موسیقی بر می گردد و سال‌ها بعد در آثار «سوئیت سمفونی انقلاب، سمفونی کارون، سمفونی ایثار، سمفونی پیروزی وسمفونی مقاومت با انتظامی همکاری و اجرا داشته و نوای زیبای این ساز در این آثار به خوبی شنیده می‌شود.
او در کنار هنرنوازندگی آثاری را هم در همکاری با خوانندگان موسیقی ایران آهنگسازی کرده است: «یکی از کارهایم «ذوق جنون» نام دارد با آهنگسازی و تنظیم خودم با شعری از اقبال لاهوری و به خوانندگی محمد عبدالحسینی که مضمونی عرفانی دارد و در ارکستر ملی تولید شده. اثر دیگرم «باران اشک» است با صدای علیرضا قربانی و شعری از گلچین معانی. تصنیف «شورانگیز» با صدای محمد معتمدی و... البته پیشنهاد‌های دیگری هم مطرح شد.» قراراست درمراسم اختتامیه جشنواره موسیقی فجر از آذرنوش صدرسالک تجلیل به عمل آید: «طی این سال‌ها که این جشنواره برگزارشده از من و همسرم دعوتی نشده و این بزرگداشت‌ها باید زودتر از این‌ها اتفاق می‌افتاد.»

موسیقی را به‌صورت خودآموز آموختم

فرج‌الله علیپور نوازنـده کمانچه و از بـــــــــداهــــه نوازان موسیــقی مقامی لرستان است و در کنار هنر نوازندگی، از خواننده‌های سرشناس موسیقی این منطقه نیزمحسوب می‌شود.علیپور 21دی ماه 1338 در یکی از روستاهای خوش آب و هوای خرم آباد به دنیا آمد، دیاری که مهد هنر و کمانچه است و این ویژگی سبب شد، فرج علیپور هم مانند دیگر هنرمندان ازهمان دوران کودکی به سوی موسیقی گرایش پیدا کند: «من 62 سال سن دارم و از همان دوران کودکی موسیقی را به‌صورت خودآموز آموختم وهیچ گاه استادی برای آموزش نداشتم. درواقع علاقه‌ام به این هنر سبب شد این مسیر را انتخاب کنم اگرچه خانواده مخالف این دیدگاه من بود و آموختن موسیقی را به نوعی مطربی می‌دانستند. اما علاقه‌ام به موسیقی موجب شد، در کنار بچه‌های روستا چوب و سیم جمع‌آوری کنیم، ساز بسازیم و ساعت‌ها با همکلاسی‌هایم تمرین داشتیم و شب هنگام بازگشت به خانه آن را در جایی پنهان می‌کردم و این کار مدت‌ها ادامه داشت تا آنکه به مرور زمان پدر و مادرم تصمیم گرفتند برای من‌ سازی تهیه کنند.»
علیپور از همان سن 10-12 سالگی با گوش دادن نوارکاست و صفحه‌های گرامافون، نواختن کمانچه را آموزش دید و امروز در هنر خود هنرمندی صاحب سبک است: «از همان دوران نوجوانی با گوش دادن صفحه‌های گرامافون استادان علیرضا حسینخانی و پیرولی کریم، شروع به کمانچه‌نوازی کردم تا آنکه آرام آرام توانستم به سبک خاصی در موسیقی‌ام دست یابم البته همچنان خود را شاگرد مکتب هنرمی‌دانم و معتقدم هنرمند همیشه باید بیاموزد تا برعلم و هنر خود بیفزاید.»
نخستین آلبوم کمانچه نوازی او سال ۱۳۴۸ در صفحه‌های گرامافون «دختر دهاتی» و «کیزه و شو» به خوانندگی بهمن اسکینی ضبط شد و طی سال‌ها فعالیت هنری اش آلبوم‌های بسیاری تولید و منتشر کرد آثاری همچون: «تال»، «شادیانه»، «تفنگ»، «دالکه» (به خوانندگی رضا سقایی)، «داغ‌شقایق»، «میراث عشق» و... و نکته قابل توجه این است که نگاه جدی به موسیقی مقامی لرستان داشته و در آثارش کارهایی را جمع‌آوری و اجرا کرده که مربوط به گذشتگان بوده و به نوعی با موسیقی نسل قدیم و امروز پیوندی دلنشین ایجاد کرده است: «برخی ازآلبوم‌هایی که جمع‌آوری کرده‌ام مربوط به موسیقی‌های قدیم است و می‌توان گفت تقریباً از یاد رفته و تنها در خاطر نسل گذشته باقی مانده بود اما تلاشم این بود این آثار به نوعی بازآفرینی و احیا شوند و در دسترس مردم و همشهریانم قراردادم و بسیا رمورد استقبال قرار گرفت.»
فرج علیپور در سال ۱۳۹۴، از سوی شورای ارزشیابی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان درجه یک هنری دریافت کرد و طی این سال‌ها علاوه بر برگزاری تور کنسرت در شهرهای مختلف ایران، اجراهای متعددی درآلمان، فرانسه، بلژیک، انگلیس، سوئد، نروژ، دانمارک، استرالیا، عراق و دوبی داشته است و البته در کنار آن به امر تدریس هم می‌پردازد: «دروسی که آموزش می‌دهم هم مربوط به کتاب‌های هنرستان و هم کتاب‌هایی است که خودم نوشته‌ام و تلفیقی از شعر و موسیقی است و بنا به سلیقه و علاقه هنرجو آموزش می‌دهم.»
او دغدغه موسیقی اقوام دارد: «هنرمندانی که به حرفه موسیقی مشغول هستند و در این عرصه فعالیت می‌کنند می‌دانند طی این سال‌ها موسیقی فراز و فرودهای بسیاری داشته اما موسیقی اقوام ما مورد بی‌مهری و کم لطفی مسئولان قرار گرفته وآن طور که شایسته و لازم است از موسیقی نواحی ایران حمایت نشده است و اگر تا به امروز این موسیقی توانسته زنده بماند و کارهایی صورت گرفته بواسطه تلاش خود هنرمندان این عرصه بوده است.»
 علیپور در این سال‌ها اجراهای مختلفی هم در جشنواره موسیقی فجر داشته و به گفته خودش توانسته مقام‌های بسیاری هم کسب کند اما گلایه دارد در این سال‌ها به هنرمندان پیشکسوت کم توجهی شده و از افراد دیگری دعوت کرده‌اند و مدت‌های بسیاری است که در این جشنواره حضور و اجرا ندارد: «تجلیل از هنرمندان وظیفه مسئولان فرهنگی است و با برگزاری این برنامه‌ها به نوعی دلگرمی برای آنها به‌وجود می‌آورند.»

سحر طاعتی
خبرنگار
جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر امسال 37 ساله شد. جشنواره‌ای که طی دوره‌های برگزاری‌اش
 فراز‌و فرودهای بسیاری داشته و هر ساله بخش‌هایی به آن اضافه یا حذف شده است. طی سال‌ها برگزاری، برخی هنرمندان در آن شرکت و برخی دیگر از حضور درآن امتناع کردند اما شاید یکی از مسائل پررنگ طی یک دهه اخیر جشنواره موسیقی فجر، عدم حضور بزرگان و پیشکسوتان موسیقی در این رخداد مهم موسیقایی کشور باشد که این مسأله هم به شیوه برگزاری جشنواره و هم به شرایط هنرمندان برمی‌گردد اما امسال برگزار کنندگان جشنواره برای حضور بزرگان در جشنواره‌، بخشی را به یاد آنها برگزار کرده‌اند به طوری که از ۲۳ بهمن ماه سالن دهلوی میزبان تکنوازی و دونوازی هنرمندانی است که اجرایشان را به نام این هنرمندان برگزار‌ می‌‌کنند. شب یوسف فروتن نوازنده تار و سه تار اولین برنامه از پروژه شب‌های هنرمندان در جشنواره بود که با تکنوازی امیر شریفی برگزار شد. یوسف فروتن که شاگردانی چون حسین علیزاده، داریوش طلایی، پرویز مشکاتیان و داوود گنجه‌ای را تحویل جامعه موسیقی داده همزمان با انقلاب اسلامی یعنی در سال ۱۳۵۷ در سن ۸۷ سالگی درگذشت و امسال بعد از گذشت ۴۳ سال نام او در جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر با اجرای امیر شریفی نوازنده تار دوباره زنده شد.

پل مستحکمی  بین نسل گذشته و هنرمندان

دومین شب از شب‌های بزرگان موسیقی به حسن کسایی اختصاص داشت. نوازنده برجسته نی که نی‌نوازی امروز ایران مرهون تلاش‌های او است. زمان خیری نوازنده باسابقه نی که در این دوره از جشنواره با تکنوازی خود شب حسن کسایی را برگزار کرده، معتقد است که برگزاری این شب‌ها برگ زرینی برای موسیقی ایرانی خواهد بود. جایگاه آقای کسایی از دیرباز مشخص بوده و بعد از نسل‌ها هم مشخص خواهد بود.
این نوازنده نی با اشاره به تأثیر استاد کسایی در موسیقی ایرانی می‌گوید: نقش و جایگاه ایشان در موسیقی به قدری است که آثارشان تنها توسط نی ‌نوازان اجرا نمی‌شود بلکه نوازندگان دیگر سازها نیز از آثار او بهره می‌برند و این نشان از آن دارد که استاد کسایی در موسیقی ایران جریان دارد.
خیری بر این باور است که جایگاه استاد کسایی به صورت مستحکم در موسیقی ایران وجود دارد و برگزاری اجرایی به نام ایشان به نوعی ارج گذاشتن به این مقام است. او می‌گوید: من سال‌ها با آثار استاد کسایی زندگی کرده‌ام، نواختم و آموزش دادم و حالا می‌‌خواهم برنامه‌ای را برای ایشان اجرا کنم.  معتقدم شعاع این برنامه به قدری وسیع است که مخاطبان زیادی را پوشش خواهد داد و این پل مستحکمی خواهد بود بین نسل گذشته و هنرمندان و هنردوستانی که در حال حاضر هستند و در آینده هم خواهند بود.
این نوازنده نی درادامه گفت: در روزهای کنونی که موسیقی پاپ و موسیقی‌های دیگر پررنگ‌تر و موسیقی ایرانی مهجورتر شده، برپایی چنین برنامه‌هایی جان تازه‌ای به موسیقی ایرانی می‌‌دهد و می‌‌تواند رابطی بین گذشته و حال و آینده باشد که این خود بسیار ارزشمند است. معتقدم جایگاه آقای کسایی فقط به عنوان یک موسیقیدان ایرانی نیست بلکه به عنوان یک انسان موفق و ایرانی موفق است. او یک نابغه بود که قطعات بزرگی را خلق کرد، با مردمش زیست و موسیقی‌هایی ساخت که ریشه مردمی داشتند و زندگی‌اش درس بزرگی برای همه بود.
شب‌های بزرگان موسیقی در سالن تازه تأسیس دهلوی برگزار می‌شود.اولین سالنی که در چهار دهه اخیر به مجموعه بنیاد رودکی اضافه شده و به نام استاد حسین دهلوی نامگذاری شده است. زمان خیری  با اشاره به برگزاری اجراهایی به نام استادان بزرگ موسیقی در این سالن نیز می‌‌گوید: این برنامه در سالن تازه تأسیس دهلوی است که برای من ارزشمند است چرا که  من سالیانی شاگرد استاد دهلوی بودم و اجرا در سالنی که به نام این استاد بزرگ نامگذاری شده بسیار خوشایند
 است.
سومین شب از شب‌های بزرگان موسیقی به استاد فرامرز پایور اختصاص دارد. نوازنده‌ای که سال‌ها نامش به واسطه اجرای گروه پایور در جشنواره همراه بوده و حالا امسال در قالب تکنوازی رامین صفایی نوازنده سنتور بار دیگر نامش در جدول برنامه‌های جشنواره موسیقی فجر قرار گرفته است.

ادای دینی به استادان

علــــــی اصغر بهاری نـــوازنــــده شــــاخـــص کمانچه نام دیگری است که امسال در جــــــــــدول جشـــــنواره بین‌المللی موسیـــقی فجر به چشم می‌خورد. استاد بی بدیل کمانچه نقـــــــش پــــررنـــگی در موسیقی ایران داشته و شاگردان بسیاری نیز تربیت کرده است. در شب یادمان علی‌اصغر بهاری، حسام اینانلو نوازنده باسابقه کمانچه در دو بخش به تکنوازی می‌پردازد که بخشی را با بهره‌مندی از نواخته‌هـــــای استاد بهاری با لحن و روایت شخصی و بخشی را با نگاهی شخصی تر و با رپرتواری آزادتر اجرا می‌‌کند. این نوازنده معتقد است که این نامگذاری‌ها بیشتر ادای دینی به این استادان است و در ایده اصلی برگزاری، الزامی به نواختن از قطعات استادان نیست اما سعی من بر این است در بخش اول یادآور شیوه نوازندگی استاد بهاری باشم.
وی ادامه می‌دهد: استاد بهاری در دوره‌ای زیست که ساز کمانچه جایگاه امروز را نداشت، ایشان هم همچون من و یاران هم اندیشم در این دوره تاریخی یک «ایستادگی» برای حفظ و پاسداری از فرهنگ موسیقی دستگاهی و هنری کردند که آمیخته با فکر و اندیشه و دغدغه است. امروز برای این ایستادگی تعظیم می‌کنیم و گرامیداشت می‌گیریم و امیدوارم روزی آیندگان هم بدانند که ما در چه دوره هنری زیسته‌ایم و چه مصایب و مشکلاتی را از سر گذرانده ایم.
حســــام اینانــــــــلو با اشاره به اینکه اساسا در طول تاریخ نام بزرگانی چون بهاری، شهنــــــازی و بیگجــــه خانی جاودانه خواهد بود، می‌‌گوید: هر یک از این بزرگان مشعل روشنایی بخش فرهنگ ایران زمین بوده‌اند، گرامیداشت نام هر یک از این استادان در هر دوره تاریخی یادآور استقامت و پایمردی آنهاست و شاید نهیب می‌زند به ما که هنر در آشفته‌ترین روزهای ابتذال، ممکن است کمرنگ شود، ولی نمی‌میرد. در واقع یادآوری نام این استادان نور امیدی است برای تک تک هنرمندان در همه دوران‌.»
 غلامحسین بیگجه خانی نوازنده برجسته تار و از استادان مکتب تبریز، چهره شاخص موسیقی است که آخرین شب جشنواره موسیقی فجر به نام او برگزار
 می‌شود.
 در این شب قاسم رحیم زاده نوازنده تار و کامبیز گنجه‌ای نوازنده تنبک در قالب دونوازی اجرایشان را با نام این استاد بزرگ موسیقی برگزار می‌کنند. نام او به نوعی پایانی خوب برای اجراهای سی و هفتمین جشنواره موسیقی فجر است.

سی و هفتمین جشنواره بین‌المللی موسیقی فجر در حالی در ۶ تالار شهر تهران کار خودش را آغاز کرده که سهم بانوان از ۶۹ اجرای جشنواره تنها سه اجراست. کم شدن حضور بانوان در جشنواره ای که تنها جشنواره بین‌المللی موسیقی در ایران محسوب می‌شود، مختص این دوره نیست طی یک دهه اخیر گروه‌های موسیقی بانوان همیشه کمترین سهم را در جدول اجراهای جشنواره‌های موسیقی فجر داشتند.
 

جشنواره‌ای برای گل یاس
دهه ۸۰ در کنار جشنواره موسیقی فجر، جشنواره‌ای با عنوان «گل یاس» برگزار می‌شد که این جشنواره موسیقی فقط مختص گروه‌های موسیقی بانوان بود که اجراهایشان را در تالار وحدت برگزار می‌کردند. این جشنواره چندین دوره برگزار شد اما به پیشنهاد محمدحسین احمدی مدیرکل وقت دفتر موسیقی ارشاد این جشنواره برای ادغام با جشنواره موسیقی فجر برای همیشه تعطیل شد تا گروه‌های بانوان بخشی را در جشنواره موسیقی فجر به خود اختصاص دهند. اما از همان زمان تاکنون به مرور سهم گروه‌های بانوان کمتر و کمتر شد تا به امروز که در جدول اجراهای جشنواره تنها نام سه گروه در بخش ویژه بانوان به چشم می‌خورد.
گروه ستاره قطبی یکی از سه گروهی است که امسال در جشنواره سی و هفتم موسیقی فجر اجرایش را در فرهنگسرای نیاوران به روی صحنه برده است. این گروه که سال‌هاست به سرپرستی بهاره ایلچی نوازنده پیانو و‌ هارپ فعالیت می‌کند، اجرای آثاری به زبان‌های مختلف را شیوه کاری خود قرار داده است به طوری که در اجرایشان در جشنواره نیز سه خواننده در گروه آثاری را به زبان‌های فارسی، محلی، عربی و انگلیسی اجرا کردند.
گروه ستاره قطبی که مدتی با نام «پلاریس» نیز فعالیت داشته جزو گروه‌های موسیقی بانوان است که به واسطه دربرگیری موسیقی ملل مختلف مخاطبان خاص خود را دارد.
بهاره ایلچی سرپرست این گروه که سابقه فعالیت در ارکسترهایی چون ارکستر سمفونیک تهران، گروه نامیرا، گروه شاهو، ارکستر هنرستان موسیقی دختران  و اجرا با هنرمندان پاپ همچون مازیار فلاحی را داشته، گروهش یعنی ستاره قطبی را تنها گروه پاپ بانوان می‌داند که در حال حاضر فعال است.
  گروه نوشه دیگر گروه بانوان است که در جشنواره موسیقی سی و هفتم به روی صحنه رفته است. این گروه که به همت نیوشا بریمانی نوازنده باسابقه کمانچه تشکیل شده، با رویکرد به موسیقی ایرانی آثاری را خلق و کنسرت‌هایی را تاکنون برگزار کرده‌اند که فقط بانوان محور نبوده به طوری که سال ۱۳۹۷ آلبومی را با نام نوشه به خوانندگی احسان کرمی در اختیار مخاطبان‌شان قرار دادند که با استقبال خوبی روبه‌رو شد. همچنین این گروه با حضور احسان کرمی به عنوان خواننده، کنسرت‌های متعددی را در تهران برپا کردند و البته اجرا ویژه بانوان نیز از فعالیت‌های اصلی گروه نوشه است.
گروه نوشه با محوریت موسیقی ایرانی شکل گرفته است اما با نگاهی به کارنامه هنری آن ورود به موسیقی پاپ نیز قابل مشاهده است به‌طوری که آلبوم نوشه با تمرکز بر موسیقی پاپ تولید شده است که به گفته نیوشا بریمانی برای دربرگیری سلایق موسیقایی مخاطبان‌مان در برخی کارها رویکردمان را تغییر دادیم اما شاکله اصلی همان موسیقی ایرانی است.
 نهال سومین گروه موسیقی بانوان است که در روز اول جشنواره موسیقی فجر اجرایش را برگزار کرده است. سرپرست این گروه لیلا نجفی است که با اجرای قطعاتی از موسیقی ایرانی و موسیقی محلی میزبان مخاطبان‌شان در جشنواره بودند. نهال که تاکنون کنسرت‌های بسیاری را برگزار کرده است رویکردش توجه به موسیقی ایرانی و بومی است و نکته قابل تأمل در این گروه، حضور نوازندگانی چون نیوشا بریمانی به عنوان رهبر ارکستر و مینو قاسم پور به عنوان نوازنده قانون است، چرا که نیوشا بریمانی که در این گروه در جایگاه رهبر ارکستر حضور دارد، با گروه خودش نیز در جشنواره حضور دارد که مینو قاسم پور نیز یکی از نوازندگان اصلی گروه‌اش است. در حال حاضر گروه‌های بی‌شماری از نوازندگان و خوانندگان زن در کشورمان فعال هستند که جای خالی آنها در جشنواره موسیقی فجر کاملاً محسوس است. ای کاش مدیران و برگزارکنندگان جشنواره با تغییر نگاه به جایگاه این گروه‌ها، توجه بیشتری به حضور چنین گروه‌هایی داشته باشند که با مشکلات عدیده تلاش دارند در حرفه خود ماندگار باشند.